Bere alabek, Karmenek eta Begok, harrotasunez eta emozioz gogoratzen dute bere irudia. "Urtero, data hurbiltzen denean, barruak mugitzen zaizkigu, gogorra da berriz gogoratzea, baina aurten 40 urte betetzen dira eta, beraz, merezi du omenaldi berezia egitea", aitortu du Bego Galdeanok. "Guretzat gogorra da ospatzen diren ekitaldi guztietan gertatutakoa behin eta berriro gogoratzea, baina egin beharreko zerbait ere bada", gaineratu du Karmen Galdeanok. Halaber, biek adierazi dute beti sentitu izan dutela hurbiltasun eta babes hori, batez ere Algortan, eta hori asko eskertzen duten gauza da, "horrek indarra eman digulako".
"Bilbotik Hernanira joan zen. Han urte batzuk eman eta gero, Ipar Euskal Herrira joan zen erbesteratuta. Han, Egin ez zen hainbat lekutara heltzen, beraz, bera hasi zen guztia antolatzen, egunkariak banatzen, kioskoz kiosko joaten, argazkiak ateratzen, telefonoz kronikak egiten… Han erbesteratuta zeuden gazteei ere laguntzen aritu zen, eta zeukan presentziarekin prefekturara joaten zen paperen bila, edo beraientzako alokairuak lortzera"
Beraien berbetan Xabier Galdeano pertsona lasaia eta hurbila zen, beti laguntzeko prest, baina ez zuen nabarmenkeriaz egiten. "Ez zuen behar protagonismo hori behar, berak gauzak egiten zituen eta denetan sartuta zegoen, baina beti isilean arreta deitu gabe", gogoratzen du Karmenek. Horren adibide izan zen herriko San Nikolas Ikastolaren sorreran izan zuen inplikazioa, funtsezkoa izan baitzen horren garapenean.
San Nikolas Ikastola
"60ko hamarkadan, gu ikastolan hasi ginenean, bera horren sorreran egon ez bazen ere, laguntzeko beharra ikusi zuen hor, eta horretan ere sartu zen", dio Begok. Besteak beste, konpromisoak bere etxea lagatzera ere eraman zuen, proiektuaren hasieran eskolak eman zitezen. Gainera, familiako eraikuntza-enpresari esker, ikastolako lehen eraikinaren sorreran ere parte hartu zuen. "Orduan gu oso txikiak ginen, baina gerora jakin genuen bera Madrilera ere joan behar izan zela baimenak-eta eskatzera; izan ere, Ikastolan hasi ginenean, ez zekiten titulazio hark balio izango ote zigun ala ez, beraz, bera Madrilera hainbatetan joan zen baimenak-eta eskatzera", azaldu du Karmenek une haiek gogoratuta.
Alabek diotenez, Xabier beti izan zen gizon jantzia, "bere lanagatik-edo askotan joaten zen trajearekin, baina horrek ez zion kentzen gauzak egin behar zirenean beti prest egotea: Madrilera joan behar bazen, hara joaten zen, Ikastolako jairako tortillen bila joan behar bazen edo txosna muntatu behar bazen, bera arduratzen zen".
"Gogoratzen dut ikurrina oraindik legez kanpokoa zenean, berak etxeko txokoan tailer bat muntatu zuela; hainbat tela ekarri zituen eta amama guztiak eta herriko hainbat gazte jarri zituen josten, eta dozenaka ikurrina atera zen handik. Berak hainbat kontuan parte hartu zuen, lagundu ahal zuen guztietan ibili zen, sentsibilitate handiko pertsona zen", kontatu du Begok.
Egineko bultzatzailea
Mariasun Monzon, Egin eta Garako kazetari ohiak ere gaztetatik ezagutu zuen Galdeano eta, "topikoa iruditu arren", berak ere azpimarratu du gizon apala zela, oso hurbila eta inplikatua. "Berdin zion egunkariak banatu behar baziren edo Madrilera joan behar bazen diru-laguntza baten bila, bera prest zegoen horretarako. Niri ere asko lagundu zidan, eta aita baten modukoa ere izan zen, baina seguru beste gazte askorentzat ere horrelakoa izan zela".
"Franco hil ondoren, Egin sortzen ari zenean, herriaren ahotsa izango zen komunikazio-proiektuaren behar hori ere ikusi zuen, eta horretan inplikatu egin zen", gogoratu du Begok. Kazetaria ez bazen ere, bere sentsibilitateak eta konpromisoak bultzatuta, Bizkaiko ordezkari izatera eraman zuen. "Oso kargu ponposoa jarri zioten, baina gero berak beste lan asko ere egin zituen, adibidez, herriz herri ibili zen finantziazio bila edo egunkariak banatzen, egiten zuena militantziagatik ere egiten zuelako", dio Karmenek.
Atxiloketak
Berak, Maribe Prieto emazteak eta euren familiak jasan zuten jazarpen politikoak garai hura markatu zuen; alabek azaldu dutenez, orduan bizitakoa oraindino dute gogoan. Euren aita behin baino gehiagotan atxilotu zuten, eta espetxean ere egon zen, ETAren posta gisa jardutea egotzita edo taldeko kideak etxean hartzea leporatuta. "Gogoan dut egunkari batean aipatu zutela Xabier Galdeano ‘dotore jantzita’ joan zela epaitegira, gainerako presoak ez zihoazelako gorbatarekin", gogoan du Begok.
Karmenek gaitzetsi du poliziaren presioa areagotu egin zela ETAk Lipperheide bahitu zuenean: "Polizia gure familia zelatatzen aritu zen, pentsatzen baitzuten, aitak eraikuntzan lan egiten zuenez, bere lonjaren batean izango zutela". Orduan erbesteratu zen Ipar Euskal Herrira.
Begok azaldu duenez, "hasieran, GAL agertu zen arte, denok lasaiago geratu ginen, han ere zoriontsua zela esaten baitzigun, hango giroa oso desberdina zelako". Hala ere, GALen hilketak hasi zirenean, segurtasun sentsazioa desagertu egin zen. "Esaten zigun ez kezkatzeko, baina bagenekien ohartarazi ziotela oso erraza zela bera jarraitzea, beti ibilbide bera egiten zuelako".
"Bera hil zuten egunean gu han geunden. Baionan, GALek Les Pyrenees kafetegian egindako ekintza salatzeko manifestazioa egon zen eta gu berarekin joan ginen. Aitak argazkiak atera zituen eta karretea Hernanira autobusean bidaltzera joan zen, gu erosketak egitera joan ginen bitartean. Joan aurretik, karretea bukatzeko argazki batzuk egin genituen etxe aurrean, txantxetan esan zuen bera gogoratzeko argazkiak izango zirela. Bueltatu ginenean, anbulantziak ikusi genituen eta jende pila bat zegoen gure etxe azpian", gogoratu du Karmenek.
Donibane Lohitzuneko Urdazuri auzoan hil zuten Galdeano, 1985eko martxoaren 30ean. GALek hartu zuen bere gain algortarraren hilketa, eta horren egileak izan ziren mertzenarioak atxilotu eta espetxeratu zituzten, baina agindua nork eman zuen argitzeko auziak zabalik dirau oraindino, 40 urte geroago.
GALen 18 biktimak eta euren senideek, Egiari Zor Fundazioagaz eta Giza Eskubideen Behatokiagaz batera, kereila bat aurkeztuko dute Jose Barrionuevo Barne ministro ohiaren aurka, GALen jardueragaz lotutako gizateriaren aurkako ustezko delitu batengatik. Salaketak giza eskubideen urraketengatik erantzukizunak ezartzea eta krimen horiek zuritzeko saiakerak geldiaraztea du helburu. Abokatuen esanetan, froga sendoak dituzte eta Felipe Gonzalez eta Baltasar Garzon bezalako pertsonei deklaratzeko eskatuko diete.